Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр сыллата Олоҥхо уонна Хомус күнүгэр аналлаах декаданы ыытыы үтүө үгэс буолла. Ол курдук, бүгүн Майаҕас бөһүөлэгэр бу бэлиэ күҥҥэ аналлаах тэрээһин ыытылынна.
Олоҥхо – саха норуотун тылынан уус – уран айымньытын саамай үрдүк чыпчаала, үйэттэн үйэлэр тухары көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн испит дириҥ ис хоһоонноох айымньыта буолар. Манна сырдык уонна хараҥа киирсиитэ, киһи модун санаатын, күүһүн – уоҕун, кыаҕын «айыы –аймаҕын» араҥаччылыыр үрдүк аналын хоһуйуу көстөр.
Онтон Хомус — Олоҥхо дойдутун духуобунай култууратын бэлиэтэ. Хомус — аан дойду норуоттарыгар, Хотугу Америка, Европа уонна Илин Азия норуоттарыгар тиийэ тарҕаммыт былыргы музыкальнай инструмент. Билиҥҥи туругунан бу музыкальнай инструмент 160-тан тахса көрүҥэ биллэр. Хас биирдии норуокка хомус араастык ааттанар: варган, комус, камыс, губыз уонна да атыттар. Ол эрээри, саха курдук, хомуһу өрө туппут омук суох. Саха хомуһа тыаһа ырааһынан, тыына уһунунан аан дойдуга аатырыан аатырар. Кини ураты оҥоһуутугар, матырыйаалыгар, форматыгар болҕомто ууруллар. Саха норуотугар хомус көрүҥнэрэ: хомус, хамыс, тимир хомус, кулуһун хомус, мас хомус, уҥуох хомус, муос хомус, аарыктаах хомус, хоболоох хомус, икки тыллаах хомус.
2005 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлэкэтин президенэ Вячеслав Анатольевич Штыров уурааҕынан сэтинньи ый 25 күнэ Олоҥхо күнүнэн биллэриллибитэ.
2011 сылтан оччотооҕу Саха Өрөспүүбүлэкэтин президенэ Егор Афанасьевич Борисов уурааҕынан Хомус күнэ сэтинньи ый 30 күнүгэр бэлиэтэнэр.
